احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
88
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
واسموس مجبور به ترك چغادك شد و در بوشهر در يكى از اطاقهاى محل سابق زمان قونسولگرى خويش اقامت گزيد و شكايت نزد محكمه برد خوانين نيز جز زائر خضر بر عليه او تظلم كردند و ادعاى جعل و تزوير در سند موافقتنامه نمودند و قاضى محكمه را به اشاره و كنايه مورد تهديد قرار دادند محكمه پس از سه روز مطالعه جعل و تزوير سند را تأييد و دين واسموس را نسبت به تنگستانيها تصديق كرد اين حكم چون صاعقه در فرق واسموس صدا داد و تا آخر عمر زير سنگينى اين بار خرد و سائيده شد به محكمه شيراز استيناف داد در آنجا نيز حكم بر عليه او صادر گرديد تنگستانيها بحالش ترحم كردند و مجددا صحبت از آشتى و صفا بميان آوردند و لكن واسموس پيشنهاد آنان را با حقارت رد كرد و بديوان تميز تهران عرضحال تقديم داشت چون تصور نمينمود رأى ديوان تميز بنفع او صادر شود در ماه آوريل 1931 با درونى مجروح و آغشته به درد و اندوه عازم برلن گرديد در آنجا سخت بيمار شد و دانست كه آفتاب عمرش به زودى غروب خواهد كرد خبر رأى مساعد ديوان عالى وقتى به او رسيد شادى زائد - الوصفى به وى دست داد كه اقلا در مقابل خدمات و زحمات فوق طاقت بشر شرافتش لكهدار نشده و موجب سربلندى زوجهاش ميان امثال و اقران خواهد بود . محمد باقر تنگستانى بر خلاف رفتار ناهنجار بعضى از شيوخ عموم افراد قبائل جنوب يك نوع محبت آميخته باحترام نسبت به واسموس داشته و تاكنون نام او را به نيكى ياد ميكنند و مانند فرزندان مهربان درباره وى پايدار و وفادار ماندهاند . يك قسمت از وقايع راجع به واسموس از كتاب « كريستو فرسايكس » انگليسى اقتباس شده و قسمت عمدهء آن از طرف محمد باقر تنگستانى كه از ميهنپرستان مشهور جنوب به شمار ميرود و در زمان مهاجرت بر عليه متفقين جنگ نموده روايت شده است :